8.Sınıf Fiilde Çatı Konu Anlatımı PDF olarak indirip çalışabilirsiniz. Etken, Edilgen, Geçişli, Geçişsiz Fiiller.

8.Sınıf Fiilde Çatı Konu Anlatımı PDF

Fiilde çatı özelliği çekimli fiillerin bir nesne ile birlikte kullanılabilir olup olmadıklarına ve bir özne tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediklerine göre sınıflandırılır.

8.sınıf fiilde çatı

8.Sınıf Fiilde Çatı Video Konu Anlatımı

UYARI
8. Sınıfta öğrenciler yalnızca etken, edilgen, geçişli ve geçişsiz fiillerden sorumludur.

Soru bankalarında yine de farklı çatı özelliklerinden soru sorulmaktadır, maalesef.
İşteş fiiller, “Karşılıklı ve birlikte yapılma anlamı“na atıf yapılarak; ettirgen fiiller de “İşi başkasına yaptırma anlamı“na atıf yapılarak soruluyor. Bu fiiller hakkında bu kadarını bilmeniz yeterli.
Dikkat
Fiillerin çatı özelliği kullanıldıkları cümlenin bağlamından hareketle anlaşılabilindiği için bu konu genellikle cümlelerin ögelerine ayrılması yolu ile anlatılır.
Biz burada cümleleri ögelerine ayırma yoluna gitmeden çatı özelliğini sezdirmeye çalışacağız.
Yine de özne ve nesne kavramlarının bilinmesi gerekir. Özne fiili gerçekleştiren, nesne gerçekleşen fiilden etkilenendir. “Camı kırdı.” cümlesinde özne, o kişisi; kırmak fiilinden etkilenip parçalanan cam ise nesnedir.
Öznesine Göre Fiiller: Etken ve Edilgen Fiiller
Çatı Eklerine Dikkat Et: (ı)-l, (ı)-n, -ş
(ı)l, (ı)n, -ş ekleri, öznesine göre fiillere çatı özelliği kazandıran eklerdir. Etken Fiiller, bu eklerin hiçbirini almaz. Onları yalın fiiller gibi düşünebiliriz. Edilgen, dönüşlü ve işteş fiiller elde etmek için bu ekleri yalın haldeki etken fiillere ekleriz.
sev- fiiline -n eki getirerek onu dönüşlü yaparız: sevin-
ver- fiiline (i)-l eki getirerek onu edilgen fiil yaparız: veril-
gör- fiiline -(ü)ş eki getirirsek onu işteş fiil yaparız: görüş-

Örnek Soruyu inceleyince daha kolay anlayacaksınız.

Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi etken çatılı bir fiil değildir?

A) Tanpınar, eserlerinde insanı her yönüyle anlatmıştır.
B) İnsanlar günümüzden yaklaşık on bin yıl önce tarım yapmaya başladı.
C) Aracın tekeri patlayınca saatlerce yardım bekledik.
D) Belediye başkanlığı seçimleri geçen hafta yapıldı.

Çözüm:
Bizden etken olmayan bir fiili bulmamızı istiyor. Cümleleri hiç okumadan sadece fiillere bakalım: anlat- fiili herhangi bir çatı eki almamış (anlat-mış-tır) (-l,-n gibi), başla- fiili de almamış (baş-la-dı), bekle fiili de almamış (bekle-dik); ama yapıl- fiilinde -(ı)l eki var( yap-ıl-dı): Cevabımız D şıkkı.


Etken Fiil
  • Etken fiillerin öznesi bellidir. Yani işi yapan bellidir.
  • Etken fiiller hiçbir çatı eki almaz.
    Anası mutfakta bir tabağa marul doğruyor.” – Y. Atılgan
    Doğruyor, fiili hiçbir çatı eki almamış. (doğ-ru-yor) Doğramak fiilini yapan kişi belli, fiil hem 3.tekil kişiyle çekimlenmiş (o doğruyor) hem de cümleye bakar ve “Kim doğruyor?” diye sorarsak “anası” cevabını alabiliriz.

    Pencerede dolaşan gölgelerden bir şeyler sezmeye çalışarak koşuyorum.” – Yusuf Ziya Ortaç
    Koşmak fiii hiçbir çatı eki almamış (koş-u-yor-um) ve fiil 1.tekil kişi ile çekimlenmiş: (ben koşuyor-um) özetle kişisi belli ve etken fiil.
Edilgen Fiil
  • Edilgen fiillerde eylemi, işi kimin neyin yaptığı belli değildir.
  • Başkası tarafından yapılma, bilinmezlik anlamı vardır.
  • -l, -n, -ıl, -ın eklerini alırlar.

“Kiler daha yarım saat evvel temizlenmiştir.”  – R.N. Güntekin
Temizlenmek fiilini, temiz-le-n-miş-tir şeklinde ekine köküne ayırır isek temiz kökünden, temizlemek fiili türemiş temizle-(mek) fiiline de -n eki gelmiş ve temizlen-(mek) olmuştur. Ayrıca temizlenmek işini yapan belli değildir, kiler temizlenmiş fakat kimin tarafından? Dolayısı ile bu fiil edilgendir.

Bire doğru da akşam yemeğine oturulurdu.” – A.Ş. Hisar
Otur- fiili –ul ekini alarak oturul-(mak) fiiline dönüşmüş, edilgenlik eki almış. Ayrıca oturulmak eyleminin kimin tarafından gerçekleştiği belirsiz, öyle ise bu fiil de edilgen bir fiildir.


Edilgen Fiili Bulmanın Kolay Yolu
Kafanın biraz karıştığını biliyorum ama korkma. Edilgen fiili tespit etmenin kolay bir yolu var. Ama sen yine de edilgenlik eklerini öğren, ileride bize lazım olacak.

Edilgen fiillerde “başkası tarafından yapılma” anlamı var demiştik. Öyle ise bize verdikleri cümlede fiillerden önce “başkası tarafından” söz öbeğini getirip uygunluğunu kontrol edebiliriz:

“Kiler daha yarım saat evvel temizlenmiştir.” / “başkası tarafından temizlenmiştir” diyebiliyorsak edilgen bir fiil var demektir.

Anası mutfakta bir tabağa marul doğruyor.” / “başkası tarafından doğruyoranlamsız oldu, öyle ise bu fiil edilgen değildir. (Etkendir demiyorum edilgen değildir 😉

Ayrıca dönüşlü bir fiil de “başkası tarafından” söz öbeğine uygun olabilir o yüzden cümlede işi yapan belli mi değil mi kontrol ederek, sağlamasını yapmayı unutma.

Ek Bilgi
Edilgen çatılı fiil ile kurulan cümlelerde, belirtisiz nesneye “sözde özne” denir.
Dönüşlü Fiil
  • Aynı öznenin, hem bir işi gerçekleştirdiğini, hem de o işten etkilendiğini gösteren fiillere dönüşlü fiil denir.
  • Dönüşlü fiiller, edilgen çatılı fiillerde olduğu gibi etken çatılı fiillere “-(ı)l” ve “-(ı)n” eklerinin getirilmesiyle oluşturulur.
  • Kısaca -(ı)l” ve “-(ı)n” eklerini alan bir fiilimiz olacak ama işi yapan da belli olacak.

Kardeşim sınava çok iyi hazırlan. → hazır-la-n-dı fiilinde, -n eki var ve hazırlanan kişi de belli: kardeşi.
Adam, korktuğu için gizlenmişti. → giz-le-n-di fiilinde -n eki var ve gizlenme işini yapan belli: adam.

Dikkat Et
“Bu oda sizin için hazırlandı.” Bu cümlede de hazırlandı fiili -n eki almış ama işi yapan belli değil, başkası tarafından hazırlandı anlamı var, o yüzden bu fiil dönüşlü değil, edilgen.
İşteş Fiil
  • Gerçekleştirmek için birden çok özneye ihtiyaç duyulan fiiller, işteş fiilleridir.
  • Fiiller -ş eki alarak işteş fiil olurlar.
    Paraları elleri titreyerek, gözleri parlayarak, nefeslerini burundan alarak bölüştüler.” – Hüseyin Rahmi Gürpınar
    Bölüşmek eylemini gerçekleştirmek için birden fazla kişiye ihtiyaç duyulur.
  • Kimi işteş fiillerde işteşlik eki olan “-ş”, kök ya da gövde ile kaynaşmıştır: savmak, kavmak gibi.
  • Kimi işteş fiillerde işteşlik eki, isimden isim yapma eki olan “-la” ile kaynaşmıştır: dertleşmek, mektuplaşmak gibi.

İşteş çatılı fiillerin bazısında öznelerin hareketleri birbirlerine karşıyken, bazılarında ise fiilin ortaklaşa yapılması söz konusudur.
Kısa süreliğine bakıştılar. (Karşılıklı)
İnsanlar etrafta kaçışıyorlar. (Birlikte)

Nesnesine Göre Fiiller: Geçişli ve Geçişsiz Fiiller
Geçişli Fiil
  • Nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir.
  • Bir fiilin geçişli olabilmesi için o fiilin kullanıldığı cümlede nesnenin de kullanılmış olması gerekmez.
  • Önemli olan, fiilin nesneyi alabilecek durumda olmasıdır.
  • Geçişli fiil, neyi, kimi, nereyi sorularına cevap verebilen fiildir.
    “Bana umutsuz bir sesle son raporları okudu.” – F. R. AtayNeyi okudu, son raporları
    Şaşkınım, çenem, dudaklarım, dilim sanki artık beni dinlemiyorlar.” –A. Ümit
Geçişsiz Fiil
  • Nesne alamayan fiillere geçişsiz fiil denir.
    O günden beri enişte beyle oturuyorum.” – Sermet Muhtar Alus
    İhtiyar Süleyman Çavuş’un ellerinde büyüdüm.” – Aka Gündüz
    Şerefli insanlar olarak yaşayacak, şerefli insanlar olarak öleceğiz.” – Esat Mahmut Karakurt
    Yukarıdaki cümlelerdeki fiillere neyi, kimi, nereyi soruları sorulursa cevap alınmaz, o yüzden bu fiiller geçişsizdir.
    Neyi, kimi oturuyorum?
    Neyi, kimi büyüdüm?
    Neyi, kimi öleceğiz?
Geçişli Geçişsiz Fiili Tespit Etme Yolu
Bir fiilin nesne alıp alamadığını durum fiillerinde olduğu gibi fiilin önüne “onu” sözcüğü getirerek tespit edebiliriz. Cümlemiz sadece, “Okudu.” olsun, cümlede başka öge olmasa da nesne alıp alamadığını kontrol edebiliriz, fiilde çatı ögelerle değil fiilin özelliği ile ilgilidir çünkü.
onu / okudu → diyebiliriz → fiil nesne alabilir → geçişlidir
onu / oturdu → diyemeyiz→fiil nesne alamıyor → geçişsizdir
Oldurgan Fiil

Geçişsiz bir fiilin “-r, -ar, -er -dır, -t” eklerinden birini alarak nesne alabilir duruma getirilmesiyle oluşturulan geçişli fiillere “oldurgan fiil” denir.

Söz gelimi “in-”(mek) fiili, geçişsizdir. Bu fiil “-dir” ekiyleindir-”(mek) şekline getirildiğinde fiilin nesne
alabilecek duruma
gelir.

Kısaca oldurgan fiil, geçişsiz bir fiilin yukarıdaki eklerle türetilmesi ile oluşur ve tespit ederken sırası ile şu işlemi yaparız.:
1. -r, -ar, -er -dır, -t ekleri var mı?
2. Bu ekleri alan sözcüğün kökündeki fiil geçişsiz mi?
Yemekleri pişirdi.
1. (i)-r eki var.
2. Fiilin kökü piş-(mek)
3. Onu pişmek diyemediğimize göre pişmek geçişsiz
4. Geçişsiz piş- fiili -(i)r eki ile pişir-(mek) olmuş, artık nesne alabilir bir fiil yapılmış, oldurulmuş.

Ettirgen Fiil

Zaten geçişliyken yine “-r, -ar, -er -t, -dır” eklerinden birini alarak geçişlilik niteliğini arttıran fiillere “ettirgen fiil” denir.

Kısaca yine yukarıda yaptığımız gibi fiilde -r, -ar, -er -t, -dır ekleri varsa fiilin kökü geçişli mi geçişsiz mi diye kontrol edeceğiz. Geçişli ise ettirgen fiil değilse oldurgan fiil diyeceğiz.
“Onu arattı” → ara-t-tı → -t eki ile tiremiş → ara- fiili geçişli → ettirgen diyebiliriz.

  • Ayrıca ettirgen fiillerde özne, işi yapan değil, yaptırandır.
  • Ettirgen fiillerde eylemin aracılı bir şekilde ikinci yada üçüncü bir özneye yaptırılması söz konusudur.

8.Sınıf Fiilde Çatı Konu Anlatımı PDF olarak indirip çalışabilirsiniz. Etken, Edilgen, Geçişli, Geçişsiz Fiiller.

Türkçe Kazanım Testleri

“8.Sınıf Fiilde Çatı Konu Anlatımı PDF” üzerine 3 yorum

  1. herkese merhaba ben habiba 2021 de lgsye hazırlanıyorum
    bu site hakındaki düşüncem harika bir site umarım hep bu yolda gidersininz ve hiç değişemezsiniz çok zor konularda yardımcı oldunuz teşekür ederim
    ama vidolarda ses yani anlatan biri olursa çok memnun olurum yinde çok teşekürler

    Cevapla
    • umarım LGS yi geçeriz arkadaşlar

      Cevapla
  2. çok ıyı bır sıte ıstedıgım herşeyı burda bulabılıyorum sızede tavsıye ederım yanı tıkandıgının bır konu varsa bu sıteden arastırın ben bu konuyu hıc ypamazdım cok vıdeo izledım ama olmadı allah razı olsun bu sıteden bunun sayesınde yaptım tekrardan tesekkurler 🙂

    Cevapla

Yorum yapın