9.Sınıf Edebiyat Sıfatlar Konu Anlatımı Sıfat Tamlaması PDF

9.Sınıf Edebiyat Sıfatlar Konu Anlatımı, Sıfat Türleri PDF, 9.Edebiyat 3.Ünite Dil Bilgisi Konuları Özet, Ders Notu PDF, Şiir Ünitesi Dil Bilgisi Konusu PDF olarak indirip çalışabilirsiniz.

9.Sınıf Edebiyat Sıfatlar Konu Anlatımı, Sıfat Türleri ve Sıfat Tamlaması PDF 

9.Sınıf Edebiyat sıfatlar konu anlatımı pdf

İsimler nesnelerin ve kavramların adlarını karşılarken sıfat ise bu nesne ve kavramların özelliklerini karşılar. Örneğin “uçak” bir isimdir ve “uçak” dediğimizde hepimizin zihninde bu nesneye karşılık bir görüntü oluşur. “Hızlı” sözcüğü ise bir sıfattır ve “hızlı” dediğimizde hepimizin zihninde benzer, net bir görüntü oluşmaz. Sıfatların anlam kazanarak zihinde bir karşılık bulması, görüntü oluşturması isimlerle birlikte kullanıldıklarında mümkün olur: Hızlı uçak.

Özetle, bir sözcüğün anlam ve görev bakımından sıfat olabilmesi için mutlaka bir ismin önüne gelerek o ismi nitelemesi ya da belirtmesi gerekir.

Sıfatlar, niteleme sıfatları ve belirtme sıfatları olmak üzere ikiye ayrılır:

Niteleme Sıfatları

Varlıkların şekil, renk, koku, mesafe, durum vb. çeşitli içsel ve dışsal özelliklerini bildiren sıfatlara niteleme sıfatı denir. Uzun adam, kara adam, kötü kokan adam, yorgun adam gibi.

Niteleme sıfatları çoğunlukla isme sorulan nasıl sorusunun cevabı olan sözcüklerdir.
Bir akşamüzeri her zamanki hızlı adımlarla geldi.” – Ayla Kutlu
Ey benim eski duygularım, eski düşüncelerim. Neden böyle uzaksınız benden?” – Nurullah Ataç
Demin o pis, ukala suratıyla sırıta sırıta yanıma yaklaştı.” – Reşat Nuri Güntekin
Şu pis dünyanın acılarında bile öyle bir tat var ki her şeye razıyım.” – Reşat Nuri Güntekin
 “Birbirlerine sağlıklı, esenlikli bir kış dilediler.” – Tarık Buğra
 “Güneşli, soğuk bir gündü.” – Sait Faik Abasıyanık
Bu soğuk, yavan sözler zevkimi rencide ediyordu.” – Hüseyin Cahit Yalçın

Bir ismi birden çok sıfat niteleyebilir, çünkü mevzubahis ismin (nesnenin ya da kavramın) birden çok özelliği olabilir:
Doludizgin, bir bekârlığın tam tadını çıkaran, renkli, değişken, hızlı bir yaşam sürüyordum.” – Haldun Taner

Bilgi Kutusu
Niteleme Sıfatlarında Pekiştirme: Anlamı güçlendirilmiş sıfatlara pekiştirilmiş sıfat denir.
Annemin kıpkırmızı gözleri, bana rüya görmediğimi söylediler.” – Yusuf Ziya Ortaç
Yer yer tırtıklanmış, ipince çapkın bıyıkları vardı.” – Reşat Nuri Güntekin
O gün de deniz su değil, inadına yemyeşil bir aydınlık, bir parlayıştı.” – Halikarnas Balıkçısı

Niteleme Sıfatlarında Küçültme: Sıfatların anlam derecelerinde küçültme ve azaltma “-ca, -cak, -cık, -msı,
mtırak” ekleriyle yapılır:
Büyükçe bir beyin humması geçirmiştim.” – Reşat Nuri Güntekin
Bir dostumuzun teklifiyle İstanbul’da büyücek bir memuriyet almıştık.” – Burhan Felek
 “Sıcak su çeşmesinden oluk oluk mavimsi su boşaldı.” – Lâtife Tekin
Gerçi hiç renk vermiyor fakat içinde tiksintiyle karışık ekşimsi bir duygu…” – Attila İlhan

Niteleme Sıfatlarında Adlaşma: Bir niteleme sıfatı, kendisinden sonraki isim kullanılmadığında çekim eki alarak adlaşabilir. Söz gelimi, “Eski elbiseleri çöpe attık.” demek yerine “Eskileri çöpe attık.” diyebiliriz. İkinci cümlede “eski” sözcüğünden sonra “elbise ismi” kullanılmadığından “Eskileri” şeklini alıp yeni bir anlam kazanarak isimleşmiştir.

Belirtme Sıfatları

1. İşaret (Gösterme) Sıfatları: İsimlere sorulan hangi sorusunun cevabı olan, isimlerin yerlerini uzaklık derecelerine göre gösteren sıfatlardır. (bu, şu ,o)
Hiçbiri bu çocukların eline su dökemez.” – Ahmet Ümit (“Hangi çocuklar?”: Bu çocuklar.)
Bu parayı da şu adrese gönderiver.” – Ayla Kutlu
O kış, önceki kışlardan daha az üşüdüm.” – Necati Cumalı

Dikkat Et
O” sözcüğü sıfat olarak kullanılmadığında kişi zamiridir. Bir sıfatın mutlaka bir isim ile beraber kullanılması gerektiğini söylemiştik, “o” sözcüğü bir ismi belirtmediğinde kişi zamiri, bir ismi işaret ettiğinde işaret sıfatı olur:
O adam geldi. (işaret sıfatı)
O geldi. (kişi zamiri)

2. Sayı Sıfatları: İsimlerin sayısal özelliklerini bildiren sıfatlardır. Dörde ayrılır.

a. Asıl sayı sıfatı: Varlıkların sayılarını, kaç tane olduklarını bildiren sıfatlardır. (bir ,iki, üç…)
 “Ertesi gün iki kardeş erken çıkmışlardı yola.” – Ayşe Kulin
En az yirmi şiiri ezberimdeydi.” – Necati Cumalı

b. Sıra sayı sıfatı: Varlıkların derecelenme sıralarını gösteren sıfatlardır. (birinci, ikinci, üçüncü…)
Gelir vergisinin üçüncü taksitini verdik.” – Burhan Felek

c. Üleştirme sayı sıfatı: Eşit bölünmeleri, paylaşımları bildiren sıfatlardır. (birer, ikişer, üçer…)
 “Öksüzün cebindeki son tutam tütünü sardılar, sıra ile üçer nefes çektiler.” – Refik Halit Karay

d. Kesir sayı sıfatı: İsimlerin oransal özellikleri bildiren sıfatlardır.
Yüzde beş komisyon alıyor bu işten.”
Dörtte bir ekmek anca düştü hepimize.

Bilmekte Fayda Var
Bazı kaynaklarda beşinci bir sayı sıfatı olaraktopluluk sayı sıfatı” da verilir: Üçüz, ikiz, üçlü, ikili vb. gibi

3. Belgisiz Sıfatlar: Varlıkların sayısal özelliklerini ve miktarlarını kesinlik bildirmeden, belirsiz şekilde karşılayan sıfatlardır: Bazı, birkaç, birçok, biraz, birtakım, kimi, çoğu, hiçbir, bir, fazla, tüm, bütün, her vb.
 “Bu adam birtakım nazari meseleleri çözmek için önceki geceden rüyaya yatmıştı.” – İhsan Oktay Anar
Bir hafta, her gece çalışmak suretiyle hikâyesini bitirdi.” – Halide Edip Adıvar
 “Biraz sonra yine bazı sesler işittim / Merak ile merdivenin başına gittim” – Enis Behiç Koryürek

Dikkat Et
Bir” kelimesi sayı sıfatı olarak da belgisiz sıfat olarak da kullanılabilir. Bu kelime “bir tek” anlamında kullanıldığında sayı sıfatı, “herhangi bir” anlamında kullanıldığında belgisiz sıfat olur.
Bir saat sonra görüşürüz. (sayı sıfatı)
Elbet bir gün buluşacağız. (belgisiz sıfat)

4. Soru Sıfatları: Varlıkların ve kavramların özelliklerini soran, isimleri soru yoluyla belirten, cevabı da sıfat olan kelimelere “soru sıfatı” denir. Soru sıfatları da her sıfat gibi bir ismin önünde, bir isimle birlikte kullanılır:
Nasıl bir ev? (nasıl sorusundan sonra isim geliyor)
Nasıl öldü? (nasıl soru isimle değil bir fiil ile ilişkili, bu durumda soru sıfatı olamaz.)

Soru sıfatlarının cevapları da sıfattır:
Hangi ev?
Şu ev.

Sıfat Tamlaması Konu Anlatımı

Bir sıfat unsuruyla bir isim unsurunun oluşturduğu sözcük grubuna “sıfat tamlaması” denir.

Sıfatlar bir isim unsuru ile birlikte kullanıldığına göre kısaca, sıfatın olduğu her yerde sıfat tamlaması da vardır, diyebiliriz. Önceki örnekleri burada da verelim:
Ertesi gün iki kardeş erken çıkmışlardı yola.” – Ayşe Kulin
(“İki sözcüğü sıfat, “kardeş” sözcüğü belirtiği isimdi. “İki kardeş” söz öbeğine de sıfat tamlaması diyoruz.)
Annemin kıpkırmızı gözleri, bana rüya görmediğimi söylediler.” – Yusuf Ziya Ortaç
Hiçbiri bu çocukların eline su dökemez.” – Ahmet Ümit
Bu soğuk, yavan sözler zevkimi rencide ediyordu.” – Hüseyin Cahit Yalçın
Güneşli, soğuk bir gün.” – Sait Faik Abasıyanık

Yapılarına Göre Sıfatlar

Bu konuyu kavrayabilmek için çekim ekleri ile yapım eklerinin işlevinin bilinmesi gerekir:

Çekim ekleriyle yapım ekleri arasında temelde şöyle bir fark vardır:

Çekim ekleri, kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeden ona durum, sayı, sahiplik, zaman ve şahıs kavramlarını katar; kelimelerin çekime girerek cümle oluşturmalarını sağlar; yapım ekleri ise kelimelerin anlamlarını bazen de hem anlamlarını hem türlerini değiştirir.

Basit Sıfat

Yapım eki almamış, başka bir kelimeyle birleşik yapı oluşturmamış sıfatlardır: yeni defter, cimri adam, dört kişi, aç insan vb.

Türemiş Sıfat

Yapım eki almış sıfattır, isim ya da fiilken yapım eki
alarak sıfat görevinde kullanılmış kelimelere türemiş sıfat denir: dolma-lık biber, yalan-cı çocuk,
asıl-sız söz, dar-a-cık sokak, kadife-msi kumaş vb.

Birleşik Sıfat

Birden çok kelimenin kaynaşmasıyla oluşmuş sıfatlardır, kısaca sıfat olan sözcüğün birleşik sözcük olmasıdır: uluslararası sorun, birçok roman, boşboğaz çocuk, canciğer arkadaş, kalburüstü bürokratlar vb.

Sözcük Gruplarından Oluşan Sıfat

a. Sıfat tamlamalarına eklenen kimi eklerle oluşan sıfatlar: kısa boylu adam,
kırk yıllık kahve, beş parasız kadın vb.
b. İsim tamlamalarından oluşan sıfatlar: baş belası çocuk, badem yeşili gözler vb.
c. Sıfat-fiil gruplarından oluşan sıfatlar: yüzyıllar önce yazılmasına rağmen değerini kaybetmemiş
kitaplar, on yıllarca bekletilmiş şarap vb.
d. Tekrar gruplarından (ikilemelerden)
oluşan sıfatlar:
dayalı döşeli ev, sarı sarı saçlar vb.
e. Edat gruplarından oluşan sıfatlar: saray gibi ev, parmak kadar çocuk vb.
f. Sayı gruplarından oluşan sıfatlar: üç yüz yirmi beş sayfa, on iki adam vb.
g. İsnat gruplarından oluşan (iyelik eki almış bir isimle bir sıfattan oluşan) sıfatlar: salonu geniş ev, eli açık insanlar, çenesi düşük adam vb.
h. Hâl ekleriyle oluşturulmuş kısaltma gruplarından oluşan sıfatlar: cana
yakın kişi, işinde usta insan, yükte hafif pahada ağır mal, gözden ırak akrabalar
vb.

9.Sınıf Edebiyat Sıfatlar Konu Anlatımı, Sıfat Türleri PDF, 9.Edebiyat 3.Ünite Dil Bilgisi Konuları Özet, Ders Notu PDF, Şiir Ünitesi Dil Bilgisi Konusu PDF olarak indirip çalışabilirsiniz.

9.Sınıf Edebiyat Ünite Özetleri PDF 9.Sınıf Edebiyat Konu Anlatımı PDF

Yorum yapın