Fiilimsi Nedir?
  • Fiilimsi, belirli eklerle fiilden türetilmiş isimlerdir
  • Bu yüzden ki cümlede isimlerin üstlenebildiği  ad, sıfat, zarf görevlerini de yerine getirebilirler, cümlede ad, sıfat ve zarf olarak kullanılabilirler.

Fiilimsi Ne Değildir?
  • Fiilimsi, fiil değildir.
  • Fiiller gibi kişi ve zaman bildirmezler.

fiilimsi ile fiilin farkı Bunu örneklendirelim:

Gel-i-yor-um. [ben şimdiki zamanda geliyorum])

Gelmek yorucu bir iştir.
Gelmek isim fiilinin, cümlede özne görevi üstlenen bir isimden farkı yoktur ve cümlenin öznesidir. Fiiller ise yalnızca yüklem olarak kullanılabilirler.

Akşam eve gideceğim. (git-ecek-im [Ben gelecek zamanda gideceğim])
Git- fiili cümlenin yüklemidir ve kişisi, zamanı bellidir.

Gece gitmek çok zor olacak.
Gitmek isim fiili cümlede bir isim gibi özne görevinde.

 

Fiilimsinin ne olduğuna dair kafamızda bir şeyler oluşmaya başladı,  şimdi  fiilimsi çeşitlerine bakalım: 

fiilimsi

Türkçede isim-fiil (mastar)sıfat-fiil (ortaç) ve zarf-fiil (ulaç) olmak üzere üç fiilimsi türü vardır.

1.  İSİM - FİİL 

Fiillere  -me-mek veya -iş eklerinin gelmesi ile oluşur.
Bu ekler, ses uyumuna -ma, -mak , -ış,-uş,-üş şeklinde uyarlar.
Aklımızda ma-ış-mak (mayışmak) şeklinde tutabiliriz.

"Okuması vardı, yazması azdı." - B. Felek
"Bu günlerde herkes gitmek istiyor." - C. Yücel
"İnsanın sözünün başkalarına ulaştığını, onlarla buluştuğunu görmesi  güzel bir duygu." - N. Meriç
"
Görenin kanını kaynatan bir tadı vardı durunun, bakışının." - Y. Kemal

 

Tüm isim - fiillerin aynı zamanda olumsuz şekilleri de vardır: okumamak, bakmayış, gitmemek, görmeyyazmamak...

Bazı isim fiiller zamanla bir nesnenin adı haline gelebilir: çakmak, dondurma, uçurtma, kazma, kavurma, kıyma gibi. Bunlar kalıcı isim adında karşınıza çıkabilir.

 

2. SIFAT - FİİL
  • Fiillere  -en-esi-mez-ar-di(k)-di(ği), -ecek ve -miş eklerinin gelmesi ile oluşur.
    Bu ekler de çoğu ekte olduğu gibi ses uyumlarına uyarlar. 
  • Aklımızda -an, -ası, -mez , -ar ,-dik, -ecek, -miş (anası mezar dikecekmiş) şeklinde tutabiliriz.
  • Sıfat-fiiller cümlede sıfat görevinde kullanılırlar.

 

"Dönülmez akşamın ufkundayız." -Y. K. Beyatlı

"Sınıfta, sürekli olarak numarası yaramazlar listesinin başına yazılan kişi bendim." -A. Kutlu

"Yarın seni götüreceğim, beğendiğin bebeği alacağım." -H. E. Adıvar

"Ana oğul, yeni kiraladıkları eve bir pazar günü taşındılar." -N. Cumalı

"Atatürk'ün hemen herkesin gördüğü, mektep kitaplarına kadar geçmiş bir fotoğrafı vardır." -A. H. Tanpınar

"Yanlarında, kendileriyle ahbaplık edecek dostlar, hizmetlerine koşacak kadınlar veya erkekler görmek isterler.”"-A. Ş. Hisar

 

Bir fiilimsinin sıfat - fiil olup olmadığını fiilimsiden sonra gelen isme "Nasıl?" sorusunu sorarak anlayabiliriz:

 dönülmez akşam - Nasıl akşam?
 kiraladıkları eve  - Nasıl ev?

Bazen sıfat - fiillerden sonra gelmesi gereken isim düşer. Buna adlaşmış sıfat nedir:

Yoldan geçenleri (geçen insanları) gözlüyordu.

Bazı sıfat - fiiller tek başına kullanılabilir. Aldığı ekten dolayı sıfat - fiil olduğunu anlarız:

Gideceğini biliyordum.

 

3. ZARF - FİİL
  • Fiillere -esiye-ip-meden-ince-ken-eli-dikçe-erek-ir … -mez-diğinde ,-e … -e-meksizin-cesine eklerinin getirilmesiyle oluşturulur.
  • Bu ekler de çoğu ekte olduğu gibi ses uyumlarına uyarlar. 
    Zarf- fiiller cümlede zarf görevinde kullanılırlar.

 

"Halktan biri olarak oturup dinlenebileceğiniz ucuz bir kahve kalmamıştır artık." -N. Cumalı

"Millet tütün paralarını alınca borcunu öder."N. Cumalı

"Çocuk köşeyi dönerken ana arkasından su içmeye gitti." -B. R. Eyuboğlu

"Yusuf Efendi seni ölesiye seviyor Feride, dedi."-R. N. Güntekin

"Bir sabah, daha Ali uyanmadan, semaverin başında üzerine bir fenalık gelmiş." -S. F. Abasıyanık

"Rızam olmaksızın sana varan sevgili kızım bana döndü." -S. F. Abasıyanık

 

 Zarf - fiilleri cümlede zarf görevinde kullanıldıkları için yükleme sorulan "Nasıl, ne zaman" sorularına  cevap verirler:

Eski günlerimizi hatırladıkça gözlerim doluyor. - Ne zaman gözlerim doluyor?
Adamcağızı öldüresiye dövdüler. - Nasıl dövdüler?

Zarf - fiilleri bulurken eklerini ezberleyip onları tespit etmektense cümlede zarfı bulmak her zaman daha net bir sonuç verir. Çünkü yukarıda sıraladığımız müstakil ekler dışında eklerle de zarf - fiiller oluşabilir:

Kudurmuşça etrafına  saldırıyordu. - Nasıl saldırıyordu?
Geleceğinizi unuttuklarından hazırlık yapmamışlar. - Niçin hazırlık yapmamışlar?
Yaz gelende yaylaya çıkalım.  - Ne zaman  yaylaya çıkalım?

 

fiilimsi test, fiilimsiler test indirHey! Fiilimsi  ile ilgili kazanım testlerini buradan indirebiliyorum: 
Üstelik tüm yıllara ve tüm konulara ait testler de var!
2016 8.Sınıf Kazanım Testleri
2017 8.Sınıf Kazanım Testleri
2018 8.Sınıf Kazanım Testleri
Tüm Sınıflara Ait Kazanım Testleri

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*